Irlandia zapewni dochód artystom

Od września zostanie uruchomiony stały system dochodu podstawowego dla artystów. Dwa tysiące profesjonalnie działających twórców będzie przez trzy lata otrzymywać po 325 euro tygodniowo, czyli 1413,21 euro miesięcznie i około 16 900 euro rocznie.
 
Nie jest to wynagrodzenie za wykonanie konkretnego dzieła, przygotowanie wystawy ani realizację zamówienia publicznego. Państwo płaci za możliwość utrzymywania aktywnej praktyki artystycznej, wychodząc z założenia, że kultura przynosi społeczeństwu korzyści, których rynek nie potrafi właściwie wycenić. Wsparcie otrzyma 2000 osób, podczas gdy wpłynęło ponad 10 tysięcy zgłoszeń. Nabór trwał od 15 kwietnia do 12 maja 2026 roku, a wnioski są obecnie sprawdzane. Pierwsze przelewy mają zostać wykonane przed końcem roku, lecz zostaną wyrównane od września 2026 roku.
Program jest przeznaczony dla pełnoletnich profesjonalnych artystów, którzy mieszkają w Republice Irlandii i mogą wykazać, że ich aktywność twórcza jest prowadzona przede wszystkim w tym kraju.
O wsparcie mogli ubiegać się między innymi pisarze, muzycy, artyści wizualni, twórcy filmowi, teatralni i taneczni. Nie wystarczało jednak zadeklarowanie artystycznych ambicji. Kandydaci musieli przedstawić trzy dowody aktywnej praktyki, z których co najmniej dwa pochodziły od irlandzkich instytucji. Mogły to być dokumenty potwierdzające otrzymanie grantu, publikację książki, wydanie albumu, udział w profesjonalnej wystawie, realizację spektaklu, współpracę z galerią lub agentem, pobieranie honorariów autorskich albo członkostwo w organizacji zawodowej. Osobną ścieżkę przygotowano dla absolwentów praktycznych kierunków artystycznych, którzy ukończyli studia w latach 2024-2026 i nie zdążyli jeszcze zbudować pełnego zawodowego dorobku. Przewidziano dla nich maksymalnie 100 miejsc. Z programu wykluczono natomiast osoby zajmujące się sztuką amatorsko, studentów studiów dziennych, artystów mieszkających poza Republiką Irlandii oraz członków organizacji Aosdána pobierających już państwowe świadczenie Cnuas. Po ustaleniu, którzy kandydaci spełniają kryteria zawodowe, nie odbywa się konkurs na najlepszą sztukę. Nie ma jury wybierającego najbardziej obiecujące obrazy, powieści czy kompozycje.
Dwa tysiące beneficjentów zostanie wyłonionych poprzez anonimowe losowanie z puli zakwalifikowanych osób.
Dochód artysty, popularność, liczba sprzedanych prac ani ocena estetyczna nie mają przesądzać o wyniku. Taki mechanizm chroni program przed przekształceniem go w kolejną nagrodę dla twórców, którzy już zdobyli uznanie instytucji i rynku. Nie jest to jednak dożywotnia pensja. Wybrani artyści będą otrzymywać świadczenie przez trzy lata, po czym nie będą mogli uczestniczyć w następnym trzyletnim cyklu. Osoba objęta programem w latach 2026-2029 nie będzie mogła ubiegać się o wsparcie w edycji 2030-2033, ale odzyska taką możliwość w kolejnym naborze. Zasada trzech lat wsparcia w każdym sześcioletnim okresie ma pozwolić na objęcie programem większej liczby twórców. Po zakończeniu trzyletniej edycji przewidziano również trzymiesięczny okres stopniowego wygaszania świadczenia.
Dochód będzie uwzględniany przy wyliczaniu części świadczeń zależnych od sytuacji materialnej. Artyści muszą zachować aktywną praktykę, corocznie potwierdzać swoją sytuację zawodową, wypełniać ankiety badawcze i przedstawiać dowody działalności. Państwo nie wymaga stworzenia określonej liczby dzieł, ale sprawdza, czy odbiorca rzeczywiście pozostaje zawodowo związany ze sztuką. Nowe rozwiązanie jest kontynuacją pilotażu uruchomionego w 2022 roku jako odpowiedź na skutki pandemii, która szczególnie mocno uderzyła w kulturę, występy na żywo i pracowników kreatywnych. Pilotaż był dużym randomizowanym badaniem kontrolnym. Dwa tysiące losowo wybranych artystów otrzymywało 325 euro tygodniowo, a ich sytuację porównywano z grupą osób, które nie dostały świadczenia. Zebrane dane miały rozstrzygnąć, czy taki rodzaj pomocy rzeczywiście zmienia warunki życia i pracy twórców. Wyniki okazały się na tyle jednoznaczne, że rząd postanowił przekształcić eksperyment w trwały element polityki kulturalnej.

fot. Pixabay.com